Početna strana > Debate > Kosovo i Metohija > Deset vekova Markovog grada
Kosovo i Metohija

Deset vekova Markovog grada

PDF Štampa El. pošta
Dragiša Spremo   
utorak, 28. decembar 2010.

Zvečan je vekovima bio brana raznim osvajačIma na jugu Srbije. Po narodnom predanju, grad je često i rado pohodio Kraljević Marko, pa ga narod i danas naziva imenom ovog proslavljenog junaka. Na levoj obali Ibra, tamo gde on u svoje korito prihvata reku Sitnicu, visoko na brdu iznad Kosovske Mitrovice, nalazi se Zvečan, jedan od najstarijih i najznamenitijih srpskih srednjovekovnih gradova.

Sagrađen na visokoj i teško pristupačnoj kupi, Zvečan je tokom više vekova imao dominantan položaj nad dolinama i putevima koji se ispod njega ukrštaju i vode ka staroj Raškoj, Kosovu, Drenici i Ibarskom Kolašinu, a kasnije i u odbrani obližnjeg, takođe znamenitog, starog rudnika Trepča.

Da bi se bolje shvatio značaj utvrđenog grada Zvečana za odbranu srpskih krajeva od tuđinskih vojski, treba reći da se u srednjem veku pod imenom "grad" nije podrazumevalo veliko uređeno naselje, nego utvrđenje koje je služilo za odbranu naselja, važnih komunikacija, određenih mesta i krajeva. Gradovi su u to vreme bili zaštitna brana kroz klisure, tesnace i područja kojima su se najlakše probijale tuđinske horde i osvajači.

Među najznačajnije srednjovekovne gradove na Kosovu i Metohiji spadaju Zvečan, Lipljan, Novo Brdo, Prizren, Vučitrn, Višegrad (Dušanov grad) na Prizrenskoj Bistrici i drugi.

O značaju Zvečana kao utvrđenog grada prema susednoj Vizantiji govori i činjenica da se on pominje u istorijskim izvorima već u ranom srednjem veku.

Prvi pomen Zvečana vezan je za ime bugarskog cara Simeona, s kraja IX i početka X veka, za koga se kaže da je u mnogobrojnim ratovima Vizantije imao uspeha i da je sagradio veliki broj gradova i tvrđava na balkanskom poluostrvu – „sve do Zvečana na stavama Ibra i Sitnice".

Međutim, prvi sigurni istorijski podaci o Zvečanu kao pograničnom gradu srpsko-vizantijske granice dosežu do poznate vizantijske carice Ane Komnin, koja piše da je 1091–1093. vizantijski car Aleksije Komnin tri puta dolazio do srpske granice ne bi li umirio lukavog i veštog župana Vukana, koji je uspeo da pod Zvečanom potuče Grke i povuče se u tvrđavu.

Drugi siguran podatak govori da je Nemanja 1171. godine kod sela Pantina, blizu Zvečana, potukao Vizantince i pristalice svoje braće potpomognute stranim najamnicima. U toj bici poginuo je Nemanjin brat Tihomir, udavivši se u Sitnici, a Nemanja je u crkvi Svetog Đurđa u gradu Zvečanu održao blagodarenje.

Autentični istorijski zapisi dalje kažu: godine 1321, posle smrti kralja Milutina, u borbi za presto Milutinov stariji sin Konstantin bio je ubijen od takmaca za presto i polubrata Stefana Dečanskog, a potom sahranjen u crkvi Svetog Đurđa na Zvečanu.

Deset godina kasnije (1331) istu tragičnu sudbinu doživeo je i Stefan Dečanski, koga je njegov sin, kralj Dušan, svrgao sa prestola i zarobio u gradu Petriču više Nerodimlja, pa potom zatočio u Zvečanu, gde je stari kralj nasilno umoren.

U istorijskim izvorima se dalje navodi da je tokom 1360. godine Zvečan pripadao "čelniku Musi", zetu kneza Lazara, a potom knezu Vojislavu Vojinoviću, županu Nikoli Altomanoviću, da bi konačno prešao u posed Vuka Brankovića, koji ga je držao do 1396. godine, kada su ga zauzeli Turci.

Zbog svog dugog postojanja i velikog značaja koji je imao za srpsku srednjovekovnu državu, nije ni slučajno ni neobično da se grad Zvečan pominje i u našim epskim narodnim pesmama i da su neke od najlepših stranica te poezije posvećene Kraljeviću Marku, koji je sa svojim šarcem pohodio Zvečan.

Po narodnom predanju, naime, Kraljević Marko je često navraćao u Zvečan, pa narod na Kosovu i Metohiji i danas srednjovekovni grad Zvečan naziva Gradom (ili Kulom) Kraljevića Marka.

Zvečanski grad, koji već deset vekova dominira nad Ibrom i Sitnicom, sastojao se iz tri dela: Gornjeg Grada, izgrađenog na platou na samom vrhu brda, Donjeg Grada, sa zaštitnim zidovima i kulama i Podgrađa, sa trgom kao najnižim delom, u okviru koga su se nalazili utvrđeni objekti sa trgom, bunari-studenci i lagumi koji su vodili do same obale Ibra, da bi u slučaju opsade grada omgućavali normalno snabdvanje vodom.

U Gornjem Gradu otkopani su zidovi glavne osmougaone kule, crkve Svetog Đurđa i zidine citadele sa pet kula i dve cisterne. U Podgrađu, južno od Gornjeg Grada, na maloj steni postojalo je utvrđenje zvano Mali Zvečan, koje je imalo ulogu da štiti Podgrađe sa trgom i da prihvati vojnu posadu i straže. Pored crkve Svetog Đurđa Nemanja je pred kraj XII veka sagradio i crkvu Svetog Stefana. Treća srednjvekovna crkva nalazila se ispod Zvečana i bila je posvećena Svetom Dimitriju.

 

Ostali članci u rubrici

Anketa

Da li mislite da će na referendumu 16. januara biti usvojene izmene Ustava?
 

Republika Srpska: Stanje i perspektive

Baner
Baner
Baner
Baner
Baner
Baner