Početna strana > Rubrike > Ekonomska politika > Šta je EU donela Mađarskoj
Ekonomska politika

Šta je EU donela Mađarskoj

PDF Štampa El. pošta
Dejan Mirović   
četvrtak, 14. februar 2013.

Mađarska je bila među prvim istočnoevropskim zemljama koje su potpisale sa EZ Ugovor o trgovini i saradnji (1988). Takođe, Mađarska preko dve decenije ima pravo da koristi briselske fondove. Na primer, godine 1989. Brisel je doneo odluku o formiranju fonda PHARE, koji je bio namenjen Mađarskoj i Poljskoj (PHARE je prethodnica IPA fondova koje danas koristi Srbija).

Mađarska je jedna od prvih istočnoevropskih zemlja koja (17 godina pre Srbije) potpisuje i Sporazum o pridruživanju sa EZ, 1991. godine  (stupa na snagu 1994). Toliko željen u Srbiji datum za otpočinjanje pregovora o članstvu, Budimpešta dobija 1997. godine, a pregovore počinje 1998. godine. Oni se završavaju 2002. godine (Srbija pored velikih ustupaka još uvek nije dobila ni datum za početak pregovora).

Konačno, Mađarska 2003. potpisuje i Ugovor o pristupanju sa Briselom i 1. maja 2004. godine postaje članica EU.

Dakle, Mađarska je skoro dve decenije ''ispred'' Srbije u takozvanim evropskim integracijama. Ipak, socijalni i ekonomski parametri Mađarske u periodu 1992-2012. jesu uglavnom, i pored članstva u EU, negativni.

Na primer, primenjivanje ekonomskih odredbi iz Sporazuma o pridruživanju od 1994. je  dovelo do ogromnog pada carinskih prihoda u Mađarskoj (slično kao i u Srbiji nakon 2009. godine usled jednostrane primene Prelaznog trgovinskog sporazuma). Tačnije, Mađarska je godišnje gubila nekoliko stotina miliona evra, a zatim i milijardi evra, zbog smanjivanja i ukidanja carina, usled primene Sporazuma o pridruživanju sa EZ .

Sledeća tabela, koja se zasniva na podacima iz mađarskih izvora, prikazuje pad carinskih prihoda (ako se uzme u obzir i obim uvoza) u Mađarskoj nakon primene Sporazuma o pridruživanju sa EZ:

Pad carinskih prihoda u Mađarskoj u periodu 1994-2003. godine usled primene Sporazuma o pridruživanju sa EZ. [1]

Godina

Pad carinskih prihoda

(milion evra po 2002. god. kursu)

1995

412.3

1996

760.9

1997

2090.5

1998

2835.7

1999

3404.3

2000

4084.0

2001

4675.0

2002

5190.3

2003

5614.9

Ukupno

29067.9

 Iz prethodne tabele  jasno proizilazi da je mađarski budžet između 1995. i 2003. godine zbog pada carinskih prihoda izgubio skoro neverovatnih 29 milijardi evra prihoda.

Smanjenje prihoda budžeta zbog ukidanja carina je neminovno dovelo i do porasta budžetskog deficita . Sledeća tabela to pokazuje.

Rast budžetskog deficita Mađarske u američkim dolarima nakon potpisivanja Sporazuma o pridruživanju  i pristupanja EU u periodu 1992-2012.[2]

Godina

U milijardama dolara

1992.

0,9

2012.

3,5

Takođe, ukidanje carine zbog primene Sporazuma o pridruživanju je dovelo i do rasta spoljnotrgovinskog deficita u Mađarskoj.

Rast spoljnotrgovinskog deficita Mađarske u američkim dolarima nakon potpisivanja Sporazuma o pridruživanju i pristupanja EU u periodu 1992-2012.

Godina

U milijardama dolara

1992.

1,5

2012.

4

Da bi  anulirali ogromne budžetske, spoljnotrgovinske i poslovne gubitke nastale usled primene Sporazuma o pridruživanju sa EZ, mađarska vlada i privatni sektor su bili prinuđeni da se zadužuju  u inostranstvu.

Tačnije, od 1994. do 2005. spoljni dug Mađarske je porastao za skoro 50 milijardi dolara. Godine 1994. spoljni dug je iznosio 27 milijardi dolara, a posle  ulaska u EU, dug je 2005. godine dostigao nekoliko puta veću sumu od oko 76 milijardi dolara. Naredna tabela to pokazuje.

Rast spoljnog duga Mađarske u milijardama dolara nakon potpisivanja Sporazuma o stabilizaciji  i pristupanja EU u periodu 1992-2005.

Godina

U milijardama dolara

1992

22

2005.

76

Spoljni dug Mađarske je nastavio da raste i nakon stupanja ove zemlje u EU. Tačnije, 31. decembra 2006. godine je iznosio 82 milijarde dolara. Šest godina kasnije (u decembru 2012) spoljni dug Mađarske dostigao je 170 milijardi dolara.

Rast spoljnog duga Mađarske u milijardama dolara nakon ulaska u EU u periodu 2006-2012.

Godina

U milijardama dolara

2006

 82

2012.

 170

Pridruživanje EU je donelo i porast nezaposlenosti u Mađarskoj. U periodu od 2005. godine do 2012. godine ona je porasla sa 5,9 % na 11,2% .

Rast stope nezaposlenosti u Mađarskoj nakon stupanja u EU

Godina

U procentima

2005.

5,9

2012.

11,2

Interesantno, nezaposlenost u Mađarskoj je rasla iako se smanjivao broj stanovnika. Sledeća tabela pokazuje pad broja stanovnika Mađarske u periodu nakon potpisivanja Sporazuma o pridruživanju sa EZ i ulaska Mađarske u tu nadnacionalnu organizaciju.

Pad broja stanovnika Mađarske u periodu nakon potpisivanja Sporazuma o pridruživanju  i pristupanja EU.[3]

Godina

U milionima

1993.

 10,3

2012.

  9,9

Konačno, rast spoljnog duga (i budžetskog i spoljnotrgovinskog deficita) kao i porast stope nezaposlenosti, doveli su do značajnog porasta nivoa siromaštva u Mađarskoj. Ili, podaci iz naredne tabele nesumnjivo i jasno, pokazuju da je u Mađarskoj bilo manje siromašnih građana pre stupanja ove države u EU.

Rast siromaštva/populacije ispod granice siromaštva u Mađarskoj u periodu od 1993-2010.

Godina

U procentima

1993.

8,6

2010.

13,9

Takođe, ni mađarska poljoprivreda nije napredovala nakon ulaska u EU. Naprotiv, kvote i uslovi iz Brisela su unazadili nekad naprednu izvoznu granu ove ravničarske zemlje, sa dugom poljoprivrednom tradicijom (još iz vremena Austrougarske). Novim članicama iz istočne Evrope i Mađarskoj je 30. decembra 2002. godine u Kopenhagenu zabranjeno da u periodu od najmanje 10 godina imaju više od 25% subvencija u odnosu na subvencije koje EU daje starim članicama. Takođe,  zbog kvota koje je nametnuo Brisel u pristupnim pregovorima , nakon ulaska u EU  smanjena je i obradiva površina u Mađarskoj .

Tačnije, naredna tabela i podaci, koje su obradili mađarski eksperti,  pokazuje kvote na koje je Mađarska morala da pristane pre učlanjivanja u EU (ili na koliko obradivog poljoprivrednog zemljišta Mađarska ima prava za gajenje biljaka i držanje stoke i živine)[4]

Poljoprivredna površina

Mađarske

mogućnosti

Mađarski

zahtevi

Potpisana

kvota

Postignut

procenat od

zahteva

Bazna poljoprivredna površina (ha)

4.500.000

3.653.353

3.487.792

77.5

Regionalni prinos (t/ha)

 

5.04

4.73

93.8

Tradicionalna durum pšenica (h)

 

15.000

2.500

16.7

Netradicionalna durum pšenica (ha)

 

50.000

4.305

8.6

Pirinač (ha)

 

18.000

3.222

17.9

Sušena hrana za stoku (t)

 

200.000

49.593

24.8

Šećer A (t)

 

400.000

400. 454

100.1

Šećer B (t)

 

80.000

1.230

1.5

Izoglukoza A (t)

 

130.000

127.627

98.2

Izoglukoza B (t)

 

10.000

10.000

100.0

Kudelja (t)

 

3.108

2.061

66.3

Lan (t)

 

1.461

–––

0.0

Paradajz (t)

 

321.442

130.790

40.7

Breskva (t)

 

1.000

1.616

161.6

Kruška (t)

 

1.000

1.031

103.1

Duvan (t)

 

15.000

12.355

82.4

Mleko proizvedeno (t)

 

2.600.000

1.782.650

68.6

Prodato mleko (t)

 

200.000

164. 630

82.3

Govedina dopunska potpora (Euro)

 

12.000.000

2.936.076

24.5

Premija klanja (Životinja)

 

480.000

235.998

49.1

Mesna govedina premija (Životinja)

 

245.000

94.620

38.6

Krava

 

300.000

117.000

39.0

Ovca

 

1.500.000

1.146.000

73.9

Koza

 

50.000

U kvoti ovce

 

Dakle, gornja tabela jasno pokazuje šta znači dodeljena kvota Mađarskoj od strane EU u praksi. Ako je pre ulaska u EU 100 poljoprivrednika gajilo tradicionalnu durum pšenicu, posle ulaska u EU samo 16,7% može da se nada da će dobiti potporu za tu vrstu proizvodnje. Takođe, navedenipodaci prikazuju i da se obradiva zemlja u Mađarskoj smanjila sa 4. 500. 000 hektara na 3. 487. 792 hektara.Ili , Mađarskoj je za 22,5% (1. 012. 208 hektara) umanjena površina poljoprivrednog zemljišta za gajenje biljaka od kada je članica EU. Takav katastrofalan rezultat je postignut mešavinom kvota i određivanjem subvencija od strane Brisela.

Prethodnom treba dodati i da su poljoprivrednu proizvodnju u Mađarskoj  ometali besmisleni standardi (ili administrativne necarinske barijere) nametnuti od strane Brisela. U tom kontekstu, mađarski premijer Viktor Orban je ogorčeno izjavio u julu 2012. godine da Briselu važnije ''kako treba da izgleda kokošinjac'' dok stotine hiljada ljudi ostaje bez posla.[5]

Konačno, i sredstva (iz toliko medijski glorifikovanog) programa PHARE koja je trebalo da pomognu privredi Mađarske i drugih istočnoevropskih zemalja su uglavnom odlazila stranim firmama koje su radile na teritoriji Mađarske. Ali, i za školovanje ''proevropskih kadrova'', navodi ekspert za EU, austrijski profesor Hofbauer[6].

I danas Brisel često Mađarskoj ''zamrzava'' ili obustavlja obećanu finansijsku pomoć iz fondova (ili je uslovljava političkim ustupcima). Na primer, u martu 2012. godine EU je ukratila Mađarskoj 495 miliona evra obećanih sredstava. Navodno zbog budžetskog deficita. Ipak, takvu meru Brisel nije nikada primenio prema nekoj staroj članici EU, iako i te države imaju veliki budžetski deficit (na primer Španija).  

U tom kontekstu, premijer Mađarske Orban je ogorčeno izjavio da EU ''flertuje sa idejom nametanja političkih uslova'' i poručio je na mitingu u martu 2012. da: ''Kao evropska nacija tražimo jedanak tretman. Nećemo biti drugorazredni evropski građani. Naš pravedni zahtev je da za nas važe isti standardi, kao i za druge članice EU... Mađarska nije ničija kolonija''.[7]

Kada se prethodni podaci imaju u vidu, onda nije iznenađenje ogorčenje ne samo premijera, već i velikog broja običnih građana. Ili, tvrdnja jednog učesnika demonstracija protiv EU, održanih u Budimpešti 2012, Atile Đaloga (24). On je izjavio za strane medije: ''Od kada smo ušli u EU, nismo imali nikave koristi od toga''.[8]


[1] Laslo Zagrabi: Veze Mađarske i Evropske Unije prema sadašnjoj vrednosti, prikazane u brojkama, 2003. – priredio i preveo Ronald Majlat

[4] Izvor: Prema "Agrárágazat, Mezőgazdasági havilap, 2003. januar–februar,

Zoltan Somogyi zamenik glavnog direktora odeljenja FVM, na osnovu Kopenhagenskog ugovora– Tabelu preveo i priredio : Ronald Majlat

[5] Sajt RTS 28. 7. 2012

[6] Hofebauer H.''Proširenje EU na istok'', Filip Višnjić, Beograd, 2004.

[7] Sajt ''Novosti''16.mart 2012.

[8] Sajt 24 sata, 14. januar 2012.

 

Od istog autora

Ostali članci u rubrici

Anketa

Da li mislite da će u narednih godinu dana u Srbiji biti održani novi parlamentarni izbori?
 

Republika Srpska: Stanje i perspektive

Baner
Baner
Baner
Baner
Baner
Baner